นักวิเคราะห์นโยบายและแผน

นักวิเคราะห์นโยบายและแผน คืออะไร

นักวิเคราะห์นโยบายและแผน เป็นตำแหน่งประเภทวิชาการในระบบข้าราชการพลเรือน โดยสำนักงาน ก.พ. กำหนดไว้ในสายงานวิเคราะห์นโยบายและแผน รหัสสายงาน 3-1-012 ครอบคลุมระดับตำแหน่งตั้งแต่ระดับปฏิบัติการ ชำนาญการ ชำนาญการพิเศษ เชี่ยวชาญ ไปจนถึงระดับทรงคุณวุฒิ

หัวใจของตำแหน่งนี้คือการนำข้อมูล นโยบาย ยุทธศาสตร์ แผน และสถานการณ์ที่เกี่ยวข้องมาวิเคราะห์ เพื่อใช้ประกอบการกำหนดทิศทาง แผนงาน โครงการ เป้าหมาย และแนวทางการดำเนินงานของส่วนราชการ

นักวิเคราะห์นโยบายและแผนจึงไม่ได้ทำหน้าที่เพียง “เขียนแผน” แต่ต้องเชื่อมโยงข้อมูลกับนโยบายของรัฐบาล ยุทธศาสตร์ของประเทศ ภารกิจของหน่วยงาน และผลการดำเนินงาน เพื่อนำไปสู่ข้อเสนอหรือแนวทางที่สามารถนำไปใช้ได้จริง

นักวิเคราะห์นโยบายและแผน ทำงานอะไร

ลักษณะงานจริงอาจแตกต่างกันตามภารกิจของแต่ละหน่วยงาน แต่โดยทั่วไปเกี่ยวข้องกับงานสำคัญ เช่น

• รวบรวม ศึกษา วิเคราะห์ และประมวลข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับนโยบายของรัฐบาลและภารกิจของหน่วยงาน
• วิเคราะห์สถานการณ์ด้านเศรษฐกิจ สังคม การเมือง การบริหาร หรือประเด็นเฉพาะที่เกี่ยวข้องกับภารกิจของส่วนราชการ
• จัดทำหรือสนับสนุนการจัดทำนโยบาย ยุทธศาสตร์ แผนปฏิบัติราชการ แผนงาน และโครงการ
• วิเคราะห์ความเชื่อมโยงระหว่างยุทธศาสตร์ เป้าหมาย ตัวชี้วัด แผนงาน และโครงการ
• จัดทำข้อมูล รายงาน และข้อเสนอเพื่อประกอบการตัดสินใจของผู้บริหาร
• ติดตามและประเมินผลการดำเนินงานตามนโยบาย แผนงาน หรือโครงการ
• วิเคราะห์ปัญหาและผลการดำเนินงานเพื่อเสนอแนวทางปรับปรุง
• ประสานการทำงานกับหน่วยงานหรือบุคคลที่เกี่ยวข้องทั้งภายในและภายนอกองค์กร
• ให้ข้อมูล คำแนะนำ หรือถ่ายทอดความรู้เกี่ยวกับนโยบาย แผนงาน และโครงการ

ด้วยลักษณะงานดังกล่าว นักวิเคราะห์นโยบายและแผนจึงพบได้ในหลายส่วนราชการ แต่เนื้อหางานจริงจะเปลี่ยนไปตามภารกิจของแต่ละแห่ง เช่น ด้านเกษตร การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ การตรวจเงินแผ่นดิน การกำกับตรวจสอบ การจัดทำงบประมาณ หรือการติดตามประเมินผล

คุณสมบัติของนักวิเคราะห์นโยบายและแผน

คุณสมบัติที่ใช้สมัครสอบไม่ได้เหมือนกันทุกหน่วยงาน จึงไม่ควรยึดว่า “นักวิเคราะห์นโยบายและแผนต้องจบสาขาใดสาขาหนึ่ง” เป็นกฎตายตัว

จากประกาศรับสมัครจริงพบว่า บางหน่วยงานเปิดรับผู้สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีทุกสาขาวิชา ขณะที่บางแห่งอาจกำหนดสาขาวิชา ระดับวุฒิ หรือเงื่อนไขเพิ่มเติมให้สอดคล้องกับภารกิจของตำแหน่ง

สำหรับตำแหน่งข้าราชการพลเรือน หลายประกาศกำหนดให้ผู้สมัครต้องเป็นผู้สอบผ่านการวัดความรู้ความสามารถทั่วไป หรือ “ภาค ก.” ของสำนักงาน ก.พ. ในระดับที่ประกาศกำหนด อย่างไรก็ตาม เงื่อนไขนี้ต้องตรวจสอบจากประกาศของแต่ละสนามโดยตรง เพราะรายละเอียดและเงื่อนไขอาจแตกต่างกัน

ดังนั้น ก่อนสมัครควรตรวจสอบอย่างน้อย 3 เรื่อง ได้แก่

1. วุฒิและสาขาวิชาที่รับสมัคร
2. เงื่อนไขการผ่าน ภาค ก.
3. คุณสมบัติเฉพาะและข้อกำหนดอื่นของหน่วยงาน

นักวิเคราะห์นโยบายและแผน สอบอะไรบ้าง

ไม่มีชุดวิชาสอบเดียวที่ใช้กับตำแหน่งนักวิเคราะห์นโยบายและแผนทุกหน่วยงาน เพราะแต่ละส่วนราชการกำหนดความรู้เฉพาะตำแหน่งให้สอดคล้องกับภารกิจของตนเอง

อย่างไรก็ตาม เนื้อหาที่พบได้บ่อยหรือเกี่ยวข้องโดยตรงกับลักษณะงานของสายงานนี้ ได้แก่

• การวิเคราะห์นโยบายและนโยบายสาธารณะ
• การวางแผนเชิงยุทธศาสตร์
• การจัดทำแผนงานและโครงการ
• การติดตามและประเมินผล
• การบริหารแผนงานและโครงการ
• การวิเคราะห์และใช้ข้อมูลประกอบการตัดสินใจ
• ยุทธศาสตร์ชาติและแผนระดับประเทศที่เกี่ยวข้อง
• แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ
• กฎหมาย ระเบียบ และหลักการบริหารราชการที่ประกาศกำหนด
• ภารกิจ อำนาจหน้าที่ ยุทธศาสตร์ และแผนของหน่วยงานที่เปิดสอบ

หัวข้อเหล่านี้เป็น “กรอบสำหรับการเตรียมตัว” ไม่ใช่ขอบเขตข้อสอบกลาง ผู้สมัครต้องตรวจสอบหัวข้อวิชาที่สอบจากประกาศรับสมัครและเอกสารแนบท้ายของแต่ละหน่วยงานอีกครั้ง

ตัวอย่างจากประกาศรับสมัครจริงแสดงให้เห็นถึงความแตกต่างของแต่ละสนามอย่างชัดเจน

• สำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เน้นทั้งความรู้ด้านการวิเคราะห์นโยบายและแผน การจัดทำแผนงานและโครงการ การวางแผนเชิงยุทธศาสตร์ การติดตามประเมินผล รวมถึงนโยบาย แผน และภารกิจด้านการเกษตร
• สำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน มีทั้งกฎหมายและภารกิจของสำนักงาน ยุทธศาสตร์ชาติ แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ นโยบายสาธารณะ และการวางแผนเชิงยุทธศาสตร์
• สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน กำหนดทั้งความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับหน่วยงานและความรู้เฉพาะด้านการบริหารภาครัฐ ยุทธศาสตร์ แผน โครงการ และการติดตามประเมินผล
• สำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม กำหนดความรู้ทั่วไปที่เกี่ยวข้องกับการบริหารราชการควบคู่กับกฎหมาย นโยบาย แผน และภารกิจเฉพาะของกระทรวง รวมถึงความรู้ด้านการวิเคราะห์นโยบายและแผน

จึงเห็นได้ว่า แม้จะใช้ชื่อตำแหน่งเดียวกัน แต่รายละเอียดวิชาสอบอาจแตกต่างกันมากตามหน่วยงาน

นักวิเคราะห์นโยบายและแผน มีอยู่ในหน่วยงานใดบ้าง

นักวิเคราะห์นโยบายและแผนเป็นสายงานที่พบได้ในหลายส่วนราชการ ทั้งระดับกระทรวง กรม สำนักงาน และหน่วยงานของรัฐที่มีภารกิจด้านนโยบาย ยุทธศาสตร์ แผนงาน โครงการ งบประมาณ หรือการติดตามและประเมินผล

แม้จะใช้ชื่อตำแหน่งเดียวกัน แต่เนื้อหางานและความรู้ที่ใช้สอบอาจแตกต่างกันตามบริบทของแต่ละหน่วยงาน

ตัวอย่างสนามสอบที่ Sobdai มีเนื้อหาและชุดข้อสอบที่เกี่ยวข้องกับตำแหน่งนี้ ได้แก่

• สำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์
• สำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน
• สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน
• สำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม

การแยกแต่ละสนามออกจากกันจึงมีความสำคัญ เพราะผู้สมัครไม่ควรใช้ขอบเขตข้อสอบของหน่วยงานหนึ่งแทนอีกหน่วยงานหนึ่ง แม้ชื่อของตำแหน่งจะเหมือนกัน

เตรียมสอบนักวิเคราะห์นโยบายและแผนอย่างไร

การเตรียมสอบควรเริ่มจาก “ประกาศรับสมัครของสนามที่ต้องการสอบ” ไม่ควรเริ่มจากชื่อของตำแหน่งเพียงอย่างเดียว

แนวทางที่แนะนำคือ

1. ตรวจสอบวุฒิและคุณสมบัติเฉพาะสำหรับตำแหน่ง
2. ตรวจสอบว่าต้องผ่าน ภาค ก. หรือไม่ และต้องใช้ระดับใด
3. อ่านหลักสูตรและขอบเขตความรู้ที่ใช้สอบจากประกาศหรือเอกสารแนบท้าย
4. แยกเนื้อหาออกเป็น “ความรู้กลางของสายงาน” และ “ความรู้เฉพาะหน่วยงาน”
5. ศึกษาภารกิจ อำนาจหน้าที่ ยุทธศาสตร์ และแผนของหน่วยงาน
6. แยกกฎหมาย ระเบียบ นโยบาย แผน และความรู้เฉพาะออกเป็นหัวข้อ
7. ฝึกทำข้อสอบและทบทวนหัวข้อที่ยังทำคะแนนได้ต่ำ

สำหรับความรู้กลางของสายงาน ควรให้ความสำคัญกับการวิเคราะห์นโยบาย การวางแผนเชิงยุทธศาสตร์ การจัดทำแผนงานและโครงการ การติดตามประเมินผล และการเชื่อมโยงยุทธศาสตร์กับการปฏิบัติ

จากนั้นจึงเพิ่มความรู้เฉพาะของสนามสอบ เช่น กฎหมาย ภารกิจ นโยบาย หรือแผนของหน่วยงานที่สมัคร

Sobdai รวบรวมข่าวรับสมัคร บทความ สรุปเนื้อหา และชุดข้อสอบที่เกี่ยวข้องกับตำแหน่งนักวิเคราะห์นโยบายและแผนจากหลายหน่วยงาน เพื่อช่วยให้ผู้เตรียมสอบสามารถแยกเนื้อหาของแต่ละสนามและเตรียมตัวได้ตรงกับประกาศมากขึ้น

ข้อมูลในหน้านี้ใช้เพื่ออธิบายภาพรวมของสายงาน ไม่ใช่ประกาศรับสมัครหรือหลักสูตรสอบของหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง ผู้สมัครควรใช้ประกาศรับสมัครและเอกสารอย่างเป็นทางการของแต่ละหน่วยงานเป็นข้อมูลอ้างอิงหลักเสมอ